Πρόσθετα και εμπλουτισμένα τρόφιμα: τι λένε πραγματικά τα Ε στην ετικέτα
Χρωστικές, συντηρητικά, βιταμίνες προστιθέμενες. Τι σημαίνουν όλα αυτά στην ετικέτα, και πρέπει να σε ανησυχούν;
Βίκυ Παπαδοπούλου
Γυρνάς μια συσκευασία στο σούπερ μάρκετ, βλέπεις μια λίστα με Ε100, Ε330, Ε422, και σκέφτεσαι "τι στο καλό είναι όλα αυτά;". Δεν είσαι η/ο μόνη-ος. Ας τα ξεδιαλύνουμε μαζί.
Τι είναι τα πρόσθετα τροφίμων
Είναι ουσίες που προστίθενται στα τρόφιμα για συγκεκριμένο λόγο — να κρατήσουν το χρώμα, να επιμηκύνουν τη διάρκεια ζωής, να αλλάξουν την υφή. Δεν είναι κάτι μυστηριώδες ή απαγορευμένο. Κάθε πρόσθετο που κυκλοφορεί νόμιμα στην ΕΕ έχει περάσει από αξιολόγηση της EFSA (Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων), και έχει οριστεί μια Αποδεκτή Ημερήσια Πρόσληψη (ADI) — δηλαδή πόσο μπορείς να καταναλώνεις καθημερινά, εφ' όρου ζωής, χωρίς κίνδυνο.
Ο πλήρης, επίσημος κατάλογος κατηγοριών, όπως τον ορίζει ο Κανονισμός (ΕΚ) 1333/2008 της ΕΕ:
Ένας πρακτικός τρόπος είναι να θυμάσαι απλώς τα πρώτα ψηφία (1xx = χρώμα, 2xx = συντηρητικό, 3xx = αντιοξειδωτικό, 4xx = υφή, 9xx = γλυκαντικό/συσκευασία), θα καταλαβαίνεις αμέσως τι κάνει κάθε πρόσθετο στην ετικέτα.
Υπάρχουν πρόσθετα που πρέπει να με ανησυχούν;
Λίγα, ναι, και συνήθως σε συγκεκριμένες ποσότητες ή ευαίσθητες ομάδες (παιδιά, εγκυμοσύνη). Η EFSA επανεξετάζει τακτικά τα πρόσθετα με βάση νέα επιστημονικά δεδομένα — αν κάτι δεν περνάει πλέον τα κριτήρια ασφαλείας, αποσύρεται από την αγορά. Αν τρως κυρίως φρέσκο, μαγειρεμένο φαγητό, η έκθεσή σου σε πρόσθετα είναι ήδη χαμηλή. Το θέμα γίνεται πιο σχετικό όσο πιο πολύ βασίζεσαι σε πολύ επεξεργασμένα τρόφιμα. Γι' αυτό για μένα ένα από τα βασικότερα σημεία στη διατροφή είναι η αποφυγή (το κατά δύναμη) των επεξεργασμένων!
Τι είναι τα εμπλουτισμένα (ενισχυμένα) τρόφιμα
Αυτά είναι εντελώς διαφορετική κατηγορία — εδώ δεν μιλάμε για πρόσθετα λειτουργίας, αλλά για προσθήκη θρεπτικών συστατικών σε ένα τρόφιμο, είτε γιατί χάθηκαν στην επεξεργασία, είτε για να καλυφθεί κάποιο κενό στη διατροφή του πληθυσμού.
Δεν έχουν όλα τα εμπλουτισμένα τρόφιμα ίδια αξία. Κάποια καλύπτουν πραγματικό κενό (ιωδιούχο αλάτι, εμπλουτισμένο φυτικό γάλα με B12 αν είσαι vegan). Άλλα είναι κυρίως μάρκετινγκ πάνω σε ήδη υγιεινό προϊόν.
Πρακτικά, τι κάνω με όλα αυτά στο σούπερ μάρκετ
Δεν χρειάζεται να αποφεύγεις κάθε τρόφιμο με Ε στην ετικέτα — θα σου έμεναν ελάχιστα προϊόντα, και τα περισσότερα που θα αφαιρούσες θα ήταν άσχετα με πραγματικό κίνδυνο. Καλύτερη στρατηγική: κοίτα τη γενική εικόνα της ετικέτας, όχι μόνο τα Ε. Μια μεγάλη λίστα συστατικών με πολλά πρόσθετα συνήθως σημαίνει πολύ επεξεργασμένο προϊόν — και αυτό έχει σημασία περισσότερο απ' το ίδιο το πρόσθετο.
Θες βοήθεια να διαβάζεις ετικέτες με σιγουριά;
Βιβλιογραφία
European Food Safety Authority (EFSA). Food additives. https://www.efsa.europa.eu/en/topics/topic/food-additives
Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1333/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, για τα πρόσθετα τροφίμων.
Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Πρόσθετα τροφίμων — Κανόνες επισήμανσης. https://europa.eu/youreurope/business/product-requirements/food-labelling/additives/index_el.htm
ΕΦΕΤ. Συχνές ερωτήσεις για πρόσθετα τροφίμων και ADI. https://www.efet.gr/index.php/el/consumers/kindynoi-trofimon
Chassaing, B. et al. (2015). Dietary emulsifiers impact the mouse gut microbiota promoting colitis and metabolic syndrome. Nature, 519(7541), 92-96.
EFSA Panel on Food Additives and Nutrient Sources (ANS). (2017). Re-evaluation of glutamic acid and glutamates. EFSA Journal, 15(7), e04910.
Γυρνάς μια συσκευασία στο σούπερ μάρκετ, βλέπεις μια λίστα με Ε100, Ε330, Ε422, και σκέφτεσαι "τι στο καλό είναι όλα αυτά;". Δεν είσαι η/ο μόνη-ος. Ας τα ξεδιαλύνουμε μαζί.
Τι είναι τα πρόσθετα τροφίμων
Είναι ουσίες που προστίθενται στα τρόφιμα για συγκεκριμένο λόγο — να κρατήσουν το χρώμα, να επιμηκύνουν τη διάρκεια ζωής, να αλλάξουν την υφή. Δεν είναι κάτι μυστηριώδες ή απαγορευμένο. Κάθε πρόσθετο που κυκλοφορεί νόμιμα στην ΕΕ έχει περάσει από αξιολόγηση της EFSA (Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων), και έχει οριστεί μια Αποδεκτή Ημερήσια Πρόσληψη (ADI) — δηλαδή πόσο μπορείς να καταναλώνεις καθημερινά, εφ' όρου ζωής, χωρίς κίνδυνο.
Ο πλήρης, επίσημος κατάλογος κατηγοριών, όπως τον ορίζει ο Κανονισμός (ΕΚ) 1333/2008 της ΕΕ:
Ένας πρακτικός τρόπος είναι να θυμάσαι απλώς τα πρώτα ψηφία (1xx = χρώμα, 2xx = συντηρητικό, 3xx = αντιοξειδωτικό, 4xx = υφή, 9xx = γλυκαντικό/συσκευασία), θα καταλαβαίνεις αμέσως τι κάνει κάθε πρόσθετο στην ετικέτα.
Υπάρχουν πρόσθετα που πρέπει να με ανησυχούν;
Λίγα, ναι, και συνήθως σε συγκεκριμένες ποσότητες ή ευαίσθητες ομάδες (παιδιά, εγκυμοσύνη). Η EFSA επανεξετάζει τακτικά τα πρόσθετα με βάση νέα επιστημονικά δεδομένα — αν κάτι δεν περνάει πλέον τα κριτήρια ασφαλείας, αποσύρεται από την αγορά. Αν τρως κυρίως φρέσκο, μαγειρεμένο φαγητό, η έκθεσή σου σε πρόσθετα είναι ήδη χαμηλή. Το θέμα γίνεται πιο σχετικό όσο πιο πολύ βασίζεσαι σε πολύ επεξεργασμένα τρόφιμα. Γι' αυτό για μένα ένα από τα βασικότερα σημεία στη διατροφή είναι η αποφυγή (το κατά δύναμη) των επεξεργασμένων!
Τι είναι τα εμπλουτισμένα (ενισχυμένα) τρόφιμα
Αυτά είναι εντελώς διαφορετική κατηγορία — εδώ δεν μιλάμε για πρόσθετα λειτουργίας, αλλά για προσθήκη θρεπτικών συστατικών σε ένα τρόφιμο, είτε γιατί χάθηκαν στην επεξεργασία, είτε για να καλυφθεί κάποιο κενό στη διατροφή του πληθυσμού.
Δεν έχουν όλα τα εμπλουτισμένα τρόφιμα ίδια αξία. Κάποια καλύπτουν πραγματικό κενό (ιωδιούχο αλάτι, εμπλουτισμένο φυτικό γάλα με B12 αν είσαι vegan). Άλλα είναι κυρίως μάρκετινγκ πάνω σε ήδη υγιεινό προϊόν.
Πρακτικά, τι κάνω με όλα αυτά στο σούπερ μάρκετ
Δεν χρειάζεται να αποφεύγεις κάθε τρόφιμο με Ε στην ετικέτα — θα σου έμεναν ελάχιστα προϊόντα, και τα περισσότερα που θα αφαιρούσες θα ήταν άσχετα με πραγματικό κίνδυνο. Καλύτερη στρατηγική: κοίτα τη γενική εικόνα της ετικέτας, όχι μόνο τα Ε. Μια μεγάλη λίστα συστατικών με πολλά πρόσθετα συνήθως σημαίνει πολύ επεξεργασμένο προϊόν — και αυτό έχει σημασία περισσότερο απ' το ίδιο το πρόσθετο.
Βιβλιογραφία
European Food Safety Authority (EFSA). Food additives. https://www.efsa.europa.eu/en/topics/topic/food-additives
Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1333/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, για τα πρόσθετα τροφίμων.
Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Πρόσθετα τροφίμων — Κανόνες επισήμανσης. https://europa.eu/youreurope/business/product-requirements/food-labelling/additives/index_el.htm
ΕΦΕΤ. Συχνές ερωτήσεις για πρόσθετα τροφίμων και ADI. https://www.efet.gr/index.php/el/consumers/kindynoi-trofimon
Chassaing, B. et al. (2015). Dietary emulsifiers impact the mouse gut microbiota promoting colitis and metabolic syndrome. Nature, 519(7541), 92-96.
EFSA Panel on Food Additives and Nutrient Sources (ANS). (2017). Re-evaluation of glutamic acid and glutamates. EFSA Journal, 15(7), e04910.